บ้านไม้ริมคลองดำเนินสะดวก นั่งเรือดูเรือนแถวน้ำในเวลาที่ตลาดยังไม่วาย
30 กันยายน 2569
เรือหางยาวลำหนึ่งแล่นผ่านไปแล้ว เสียงเครื่องค่อยๆ ไกลออกไป แต่คลื่นที่มันทิ้งไว้ยังวิ่งเข้าหาฝั่ง กระทบเสาไม้ใต้ถุนบ้านดังเบาๆ เป็นจังหวะ ตุบ ตุบ แล้วผิวน้ำก็นิ่งลงอีกครั้ง
ทางคลองที่เงียบลงทันทีเมื่อเรือพ้นตลาด
ช่วงเช้าที่ตลาดน้ำดำเนินสะดวกยังคึกคัก เรือขายของและคนส่วนใหญ่รวมกันอยู่ในโซนตลาด แต่พอเรือที่เรานั่งเลี้ยวออกไปตามคลองที่ห่างออกไป เสียงต่อราคาและเสียงเรียกลูกค้าจะหายไปแทบทันที เหลือแต่เสียงเครื่องเรือ เสียงนกกับเสียงน้ำ
ใครอยากกินก่อนออกเรือ แวะดูของอร่อยที่ขายกันในตลาดน้ำ ได้เลย แล้วค่อยถามคนขับเรือว่าพาออกไปทางคลองที่เป็นย่านบ้านคนได้ไหม หลายลำมีเส้นทางแบบนี้อยู่แล้ว เส้นทางและเงื่อนไขขึ้นอยู่กับเรือแต่ละลำ ตกลงกันให้ชัดก่อนลงเรือ
บ้านไม้ที่หันหน้าเข้าหาน้ำ
สิ่งแรกที่จะสังเกตได้คือบ้านจำนวนมากหันหน้าเข้าคลอง ไม่ได้หันออกถนน เพราะในอดีตคลองคือถนนสายหลักของคนแถบนี้ ทั้งการไปมาหาสู่ การขนผลผลิตจากสวน และการจับจ่ายซื้อของ
บ้านไม้หลายหลังยกใต้ถุนสูง ปล่อยใต้ถุนโล่งให้น้ำไหลผ่านได้ บางหลังใช้ใต้ถุนเป็นที่เก็บเรือ เก็บเครื่องมือทำสวน หรือแขวนอวน บางหลังต่อเติมด้วยปูนในส่วนล่าง แต่ชั้นบนยังเป็นไม้เดิม ทำให้เห็นร่องรอยของคนหลายรุ่นที่อยู่ต่อกันมา
หลังคาก็น่าดู มีทั้งหลังคาทรงจั่ว หลังคาสังกะสีที่ซ่อมเป็นหย่อมๆ และชายคาที่ยื่นยาวออกมากันแดดกันฝนให้ระเบียงหน้าบ้าน
ท่าน้ำหน้าบ้านคือห้องรับแขกอีกห้องหนึ่ง
ท่าน้ำไม้หน้าบ้านไม่ได้มีไว้แค่ขึ้นลงเรือ เราอาจเห็นคนนั่งล้างผัก ซักผ้า นั่งคุยกัน หรือนั่งเฉยๆ มองคลอง บางบ้านวางกระถางต้นไม้ บางบ้านมีบันไดลงน้ำที่ขัดจนเป็นมัน เพราะถูกใช้งานทุกวัน
ถ้าเรือผ่านในจังหวะที่เจ้าของบ้านนั่งอยู่ที่ท่าน้ำ การยกมือทักหรือยิ้มให้ มักได้รอยยิ้มกลับมา แต่ถ้าเขาไม่ได้หันมา ก็ปล่อยให้เขาอยู่กับงานของเขาต่อไป
บ้านไม้ริมคลองแต่ละถิ่นมีรายละเอียดต่างกันไปตามน้ำ ดิน และวิถีของคนที่อยู่ ใครชอบสังเกตเรื่องแบบนี้ ลองเทียบกับเรือนไม้ริมคลองฝั่งนนทบุรี ซึ่งมีมุมใต้ถุน หลังคา และท่าน้ำให้ดูเหมือนกัน แต่บรรยากาศไม่เหมือนกันเลย
มองได้ แต่อย่าส่องเข้าไปในบ้าน
การนั่งเรือผ่านบ้านคนคือการผ่านหน้าบ้านของใครบางคน มารยาทเล็กๆ ที่ช่วยให้ทุกฝ่ายสบายใจมีไม่มาก
- ไม่ซูมกล้องเข้าไปในหน้าต่างหรือประตู ถ่ายภาพบ้านในมุมกว้างพอให้เห็นบรรยากาศก็พอ
- ไม่ส่งเสียงดังหรือเปิดเพลงบนเรือ ช่วงเช้าบางบ้านยังมีผู้สูงอายุหรือเด็กเล็กนอนอยู่
- ไม่ทิ้งอะไรลงคลอง แม้แต่เศษอาหารเล็กๆ เพราะคลองยังเป็นแหล่งน้ำใช้ของหลายบ้าน
- ถ้าอยากถ่ายภาพคนที่ท่าน้ำ ให้ถามก่อน ส่งเสียงถามจากเรือก็ได้ ไม่ต้องรอใกล้
อยากเห็นมากกว่านั้น ต้องช้ากว่านั้น
การนั่งเรือให้ภาพจากฝั่งน้ำ ถ้าอยากเห็นอีกด้านของชีวิตริมคลอง การปั่นจักรยานเลาะเส้นสวนและคันคลองรอบดำเนินสะดวก จะพาไปเห็นหลังบ้าน สวนผลไม้ และทางเดินที่คนในชุมชนใช้
ส่วนคนที่อยากอยู่กับเสียงน้ำให้นานกว่าครึ่งวัน การค้างคืนในบ้านริมน้ำคือคำตอบ แต่ต้องรู้มารยาทการเป็นแขกในโฮมสเตย์ริมคลอง ไว้ก่อน เพราะเรากำลังเข้าไปอยู่ในพื้นที่ชีวิตของเจ้าบ้านจริงๆ
แล้วตอนกลางคืนที่ทุกอย่างเงียบลง เสียงคลื่นเล็กๆ กระทบเสาใต้ถุนจะยังดังอยู่ ตุบ ตุบ เหมือนเดิม